امام جماعت را معمولاً با محراب و نماز جماعت میشناسیم؛ اما در الگوی مسجد جامعهپرداز، این فقط آغاز مسئولیت اوست.
امام جماعت باید بتواند میان «معارف دینی» و «زندگی واقعی مردم» ارتباط برقرار کند.
از اقامه نماز تا اقامه جامعه
نماز جماعت، مردم را برای لحظاتی کنار هم قرار میدهد. نقش اجتماعی امام جماعت این است که این اجتماع کوتاه را به ارتباطی پایدار تبدیل کند.
یعنی:
نماز به اخلاق اجتماعی منجر شود؛
موعظه به مسئولیتپذیری برسد؛
شناخت دینی در خدمت حل مشکلات قرار گیرد؛
حضور مردم در مسجد به حضور آنان در مسائل محله تبدیل شود.
مسجد زمانی اثرگذار است که عبادت در آن، از زندگی مردم جدا نباشد.
موعظه به مسئولیتپذیری برسد؛
شناخت دینی در خدمت حل مشکلات قرار گیرد؛
حضور مردم در مسجد به حضور آنان در مسائل محله تبدیل شود.
مسجد زمانی اثرگذار است که عبادت در آن، از زندگی مردم جدا نباشد.
چهار وظیفه اساسی امام جماعت
۱. شناخت میدان
امام جماعت باید بداند در محله چه میگذرد:
مهمترین نگرانی خانوادهها چیست؟
جوانان با چه موانعی روبهرو هستند؟
چه کسانی توان کمک دارند؟
کدام آسیبها در حال گسترش است؟
چه ظرفیتهایی هنوز فعال نشدهاند؟
بدون شناخت میدان، برنامههای مسجد ممکن است پرحجم باشند؛ اما کماثر بمانند.
جوانان با چه موانعی روبهرو هستند؟
چه کسانی توان کمک دارند؟
کدام آسیبها در حال گسترش است؟
چه ظرفیتهایی هنوز فعال نشدهاند؟
بدون شناخت میدان، برنامههای مسجد ممکن است پرحجم باشند؛ اما کماثر بمانند.
۲. ایجاد اعتماد
مردم زمانی در فعالیتهای مسجد مشارکت میکنند که امام جماعت را صادق، در دسترس و همراه خود ببینند.
مردم زمانی در فعالیتهای مسجد مشارکت میکنند که امام جماعت را صادق، در دسترس و همراه خود ببینند.
اعتماد با سخنرانی ایجاد نمیشود؛ با رفتارهای مستمر شکل میگیرد:
شنیدن بدون قضاوت
پیگیری وعدهها
رعایت محرمانگی
حضور در کنار مردم در سختیها
پرهیز از تبعیض و گروهگرایی
۳. سازماندهی ظرفیتها
در هر محله افراد توانمندی حضور دارند؛ اما اگر به یکدیگر متصل نشوند، توانشان پراکنده میماند.
پیگیری وعدهها
رعایت محرمانگی
حضور در کنار مردم در سختیها
پرهیز از تبعیض و گروهگرایی
۳. سازماندهی ظرفیتها
در هر محله افراد توانمندی حضور دارند؛ اما اگر به یکدیگر متصل نشوند، توانشان پراکنده میماند.
امام جماعت باید میان این افراد ارتباط ایجاد کند:
معلم و دانشآموز
خیر و خانواده نیازمند
پزشک و بیمار محروم
جوان و فعالیت فرهنگی
کسبه و خدمت اجتماعی
بانوان فعال و مسائل خانواده
این کار، مدیریت همه امور توسط امام نیست؛ بلکه فعالکردن توان مردم است.
خیر و خانواده نیازمند
پزشک و بیمار محروم
جوان و فعالیت فرهنگی
کسبه و خدمت اجتماعی
بانوان فعال و مسائل خانواده
این کار، مدیریت همه امور توسط امام نیست؛ بلکه فعالکردن توان مردم است.
۴. هدایت حل مسئله
امام جماعت باید مسجد را از برنامهریزی کلی به مسئلهمحوری ببرد.
امام جماعت باید مسجد را از برنامهریزی کلی به مسئلهمحوری ببرد.
هر مسئله نیازمند چند گام است:
تشخیص دقیق مشکل
شناخت علتها
تعیین اولویت
شناسایی افراد و نهادهای مؤثر
طراحی راهحل
اجرای برنامه
ارزیابی نتیجه
در این فرآیند، مسجد به جای واکنشهای مقطعی، به کنشگری پایدار میرسد.
شناخت علتها
تعیین اولویت
شناسایی افراد و نهادهای مؤثر
طراحی راهحل
اجرای برنامه
ارزیابی نتیجه
در این فرآیند، مسجد به جای واکنشهای مقطعی، به کنشگری پایدار میرسد.
امام جماعت مدیر همهکاره نیست
یکی از خطاهای رایج این است که همه مسئولیتها بر عهده امام جماعت گذاشته شود.
یکی از خطاهای رایج این است که همه مسئولیتها بر عهده امام جماعت گذاشته شود.
امام جماعت باید «رهبر شبکه» باشد، نه مجری تمام کارها.
اگر همه امور به شخص او وابسته باشد:
نیروهای دیگر رشد نمیکنند؛
فعالیتها با خستگی او متوقف میشوند؛
مردم نقش خود را از دست میدهند؛
مسجد به یک فرد وابسته میماند.
امام موفق کسی است که پس از مدتی، افراد بیشتری را برای خدمت آماده کرده باشد.
فعالیتها با خستگی او متوقف میشوند؛
مردم نقش خود را از دست میدهند؛
مسجد به یک فرد وابسته میماند.
امام موفق کسی است که پس از مدتی، افراد بیشتری را برای خدمت آماده کرده باشد.
مشورت؛ روش اداره مسجد
قرآن کریم پیامبر(ص) را به مشورت با مردم سفارش میکند:
«وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ»
«و در امور با آنان مشورت کن.»
سوره آلعمران، آیه ۱۵۹
مشورت در مسجد فقط برای حل اختلاف نیست؛ ابزاری برای شناخت بهتر مسئله و افزایش مشارکت مردم است.
شورای تحول، حلقههای میانی و گروههای تخصصی، زمانی کارآمدند که تصمیمسازی را از حالت فردی خارج کنند.
یک شاخص مهم
برای ارزیابی امام جماعت نباید فقط پرسید:
چند سخنرانی داشته است؟
چند مراسم برگزار کرده است؟
چند نفر در نماز شرکت میکنند؟
پرسشهای دقیقتر اینها هستند:
چند مراسم برگزار کرده است؟
چند نفر در نماز شرکت میکنند؟
پرسشهای دقیقتر اینها هستند:
چه تعداد نیروی مردمی تربیت شدهاند؟
کدام مسئله محله با هدایت مسجد حل شده است؟
چه میزان اعتماد میان مردم ایجاد شده است؟
آیا جوانان و بانوان در تصمیمگیری سهم دارند؟
آیا فعالیتها پس از تغییر افراد ادامه پیدا میکنند؟
امام جماعت در مسجد جامعهپرداز، پیونددهندهٔ ایمان، مردم و مسئلههای اجتماعی است.
کدام مسئله محله با هدایت مسجد حل شده است؟
چه میزان اعتماد میان مردم ایجاد شده است؟
آیا جوانان و بانوان در تصمیمگیری سهم دارند؟
آیا فعالیتها پس از تغییر افراد ادامه پیدا میکنند؟
جمعبندی
امام جماعت در مسجد جامعهپرداز، پیونددهندهٔ ایمان، مردم و مسئلههای اجتماعی است.
او نه فقط پیشنماز، نه مدیر اداری و نه سخنران مناسبتی است؛ بلکه باید زمینهای فراهم کند تا مردم، خودشان برای ساختن محلهای مؤمنانه و عادلانه وارد میدان شوند.
امام جماعت موفق، کسی نیست که همه کارها را خودش انجام دهد؛ کسی است که مردم را برای کار درست توانمند کند.
مستندات
قرآن کریم، سوره آلعمران، آیه ۱۵۹.
قرآن کریم، سوره شوری، آیه ۳۸؛ درباره اداره امور بر پایه مشورت.
نهجالبلاغه، نامه ۵۳؛ توصیه امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر درباره مردمداری، عدالت و توجه به طبقات مختلف جامعه.
نهجالبلاغه، خطبه ۲۱۶؛ درباره حقوق متقابل حاکم و مردم.
ادامه دارد…
نظر، پرسش یا پیشنهاد
هنوز نظری برای این مطلب ثبت نشده است؛ شما اولین نفر باشید.