مقدمه

انسان فقط از سخن دیگران تأثیر نمی‌پذیرد؛ بلکه از حال، رفتار و فضای روحی آنان نیز اثر می‌گیرد. گاهی شخصی بدون آنکه موعظه‌ای بشنود، تنها با چند ماه معاشرت با یک انسان پاک، به عبادت، مطالعه و مراقبت علاقه‌مند می‌شود. برعکس، همنشینی طولانی با افراد غافل و گناهکار، حساسیت انسان را نسبت به خطا کاهش می‌دهد.

این تأثیرگذاری، نتیجهٔ طبیعی ارتباط میان نفوس است.

دو مسیر متفاوت

قرآن کریم در داستان مؤمن آل‌یاسین می‌فرماید:

«یا لَیتَ قَومی یَعلَمونَ * بِما غَفَرَ لی رَبّی وَ جَعَلَنی مِنَ المُکرَمینَ»

«ای کاش قوم من می‌دانستند که پروردگارم مرا آمرزید و از گرامی‌داشتگان قرار داد.»

سورهٔ یس، آیات ۲۶ و ۲۷

در برابر، قرآن از حسرت کسی سخن می‌گوید که رفیق نامناسب برگزیده است:

«یا وَیلَتی لَیتَنی لَم أَتَّخِذ فُلانًا خَلیلًا»

«ای کاش فلانی را دوست و همراه خود نگرفته بودم.»

سورهٔ فرقان، آیهٔ ۲۸

این دو تصویر، دو سرنوشت متفاوت همنشینی را نشان می‌دهند: یک همراه انسان را به بیداری می‌رساند و همراه دیگر، او را به حسرت می‌کشاند.

حکایت گل و خاک

سعدی در داستانی زیبا، اثر همنشین را از زبان گلی بیان می‌کند:

گلی خوشبوی در حمام روزی

رسید از دست محبوبی به دستم

بدو گفتم که مُشکی یا عبیری

که از بوی دلاویز تو مستم

بگفتا من گِلی ناچیز بودم

ولیکن مدتی با گل نشستم

کمال همنشین در من اثر کرد

وگرنه من همان خاکم که هستم

گل، خود را چیزی جز خاک نمی‌داند؛ اما همنشینی با گلبرگ‌های خوشبو، بوی او را تغییر داده است. انسان نیز از محیط و همراهان خود رنگ می‌گیرد.

سه گروه اهل علم

طالبان علم از جهت نیت به سه گروه تقسیم شده‌اند:

گروه نخست، علم را برای شهرت، مقام و منافع دنیا می‌خواهند. گروه دوم، علم را به خاطر خود علم دنبال می‌کنند. گروه سوم، علم را برای خدا می‌آموزند و هدفشان رشد و کمال الهی است.

برای انتخاب استاد، تفاوت این سه گروه بسیار مهم است. دانش فراوان، بدون تقوا و اخلاص، به‌تنهایی معیار شایستگی تربیتی نیست.

نتیجهٔ عملی

پیش از انتخاب استاد یا رفیق سلوکی، از خود بپرسید:

پس از معاشرت با او، میل من به خدا بیشتر می‌شود؟
آیا اخلاقم بهتر می‌شود؟
آیا به مردم مهربان‌تر و در برابر گناه حساس‌تر می‌شوم؟
آیا او مرا به حقیقت دعوت می‌کند یا به وابستگی شخصی؟