وقتی از غدیر سخن میگوییم، معمولاً نخستین برداشت، معرفی حضرت علی(ع) بهعنوان جانشین پیامبر(ص) است. این برداشت درست است، اما همهٔ پیام غدیر را دربرنمیگیرد.
غدیر، علاوه بر معرفی یک شخص، دربارهٔ «نحوه هدایت جامعه» نیز سخن میگوید.
جامعه بدون راهبری چه میشود؟
هر جامعهای برای حرکت جمعی، به سه عنصر نیاز دارد:
مقصد روشن
قواعد مشترک
رهبری مورد اعتماد
اگر مقصد مشخص نباشد، جامعه دچار پراکندگی میشود. اگر قواعد مشترک وجود نداشته باشد، قدرت جای عدالت را میگیرد. و اگر رهبری صالح نباشد، حتی امکانات فراوان نیز ممکن است در مسیر نادرست به کار گرفته شوند.
قواعد مشترک
رهبری مورد اعتماد
اگر مقصد مشخص نباشد، جامعه دچار پراکندگی میشود. اگر قواعد مشترک وجود نداشته باشد، قدرت جای عدالت را میگیرد. و اگر رهبری صالح نباشد، حتی امکانات فراوان نیز ممکن است در مسیر نادرست به کار گرفته شوند.
از این زاویه، مسئلهٔ امامت فقط یک موضوع تاریخی نیست؛ مسئلهای مربوط به آیندهٔ جامعه است.
امامت چه تفاوتی با قدرت سیاسی دارد؟
قدرت سیاسی میتواند مردم را وادار به اطاعت کند؛ اما امامت وظیفه دارد مردم را به سوی حقیقت، عدالت و رشد هدایت کند.
در الگوی امامت، حاکم:
مالک مردم نیست؛
خود را برتر از جامعه نمیداند؛
از مردم فاصله نمیگیرد؛
برای حفظ قدرت، اصول را کنار نمیگذارد؛
مسئولیت خود را در برابر خدا و مردم همزمان میبیند.
بنابراین امامت، ترکیبی از هدایت معنوی، مسئولیت اجتماعی و مدیریت عادلانه است.
خود را برتر از جامعه نمیداند؛
از مردم فاصله نمیگیرد؛
برای حفظ قدرت، اصول را کنار نمیگذارد؛
مسئولیت خود را در برابر خدا و مردم همزمان میبیند.
بنابراین امامت، ترکیبی از هدایت معنوی، مسئولیت اجتماعی و مدیریت عادلانه است.
چرا معرفی قاعده مهم است؟
اگر فقط یک فرد معرفی شود، با رفتن او ممکن است مسیر نیز متوقف شود. اما اگر معیار و قاعده معرفی شود، جامعه میتواند آن مسیر را در دورههای مختلف ادامه دهد.
غدیر به جامعه میآموزد که ادارهٔ دینی جامعه باید بر پایهٔ معیارهایی مانند:
شایستگی
عدالت
علم
تقوا
مردمداری
مقاومت در برابر ظلم
انجام شود.
عدالت
علم
تقوا
مردمداری
مقاومت در برابر ظلم
انجام شود.
این معیارها، برای شناخت رهبران اجتماعی در هر دوره نیز قابل استفادهاند.
نسبت غدیر با مسجد
مسجد، نزدیکترین میدان برای تمرین همین الگوست.
مسجد، نزدیکترین میدان برای تمرین همین الگوست.
در مسجد، مردم باید تجربه کنند که:
تصمیمگیری با گفتوگو همراه است؛
مسئولیت میان افراد توزیع میشود؛
ضعیف و قدرتمند در برابر حق یکساناند؛
کمک به دیگران یک وظیفه عمومی است؛
امام جماعت در کنار مردم و پاسخگو به آنهاست.
اگر مسجد نتواند نمونهای کوچک از جامعهٔ عادلانه و مؤمنانه را نشان دهد، سخن گفتن از تمدن اسلامی در سطح شعار باقی میماند.
مسئولیت میان افراد توزیع میشود؛
ضعیف و قدرتمند در برابر حق یکساناند؛
کمک به دیگران یک وظیفه عمومی است؛
امام جماعت در کنار مردم و پاسخگو به آنهاست.
اگر مسجد نتواند نمونهای کوچک از جامعهٔ عادلانه و مؤمنانه را نشان دهد، سخن گفتن از تمدن اسلامی در سطح شعار باقی میماند.
امام جماعت؛ نمایندهٔ یک فرهنگ حکمرانی
امام جماعت در مسجد جامعهپرداز، فقط برگزارکنندهٔ مناسک نیست. او باید نشان دهد که مدیریت دینی چگونه با کرامت انسان، مشارکت مردم و عدالت اجتماعی همراه میشود.
امام جماعت موفق:
به جای وابستهکردن مردم به خود، آنها را توانمند میکند؛
به جای تصمیمگیری پشت درهای بسته، از ظرفیت مشورت بهره میگیرد؛
به جای اجرای برنامههای پراکنده، مسائل واقعی محله را دنبال میکند؛
به جای نگاه مخاطبمحور، مردم را شریک حل مسئله میداند.
یک پرسش اساسی
اگر غدیر، معیار ادارهٔ جامعه را معرفی کرده است، امروز این معیارها در کجا باید دیده شوند؟
به جای تصمیمگیری پشت درهای بسته، از ظرفیت مشورت بهره میگیرد؛
به جای اجرای برنامههای پراکنده، مسائل واقعی محله را دنبال میکند؛
به جای نگاه مخاطبمحور، مردم را شریک حل مسئله میداند.
یک پرسش اساسی
اگر غدیر، معیار ادارهٔ جامعه را معرفی کرده است، امروز این معیارها در کجا باید دیده شوند؟
پاسخ، فقط در کتابها و مراسم نیست.
این معیارها باید در رفتار امام جماعت، ساختار مسجد، رابطهٔ همسایگان، شیوهٔ رسیدگی به نیازمندان و تصمیمهای اجتماعی محله دیده شوند.
جمعبندی
غدیر را میتوان نقطهٔ آغاز یک نگاه جامع به رهبری جامعه دانست؛ نگاهی که در آن هدایت، عدالت، مردم و مسئولیت الهی از یکدیگر جدا نیستند.
مسجد، محل زنده نگه داشتن این نگاه است و امام جماعت، کسی است که باید آن را در مقیاس محله قابل مشاهده کند.
غدیر فقط یک خاطره تاریخی نیست؛ معیاری برای سنجش چگونگی اداره جامعه است.
مستندات
قرآن کریم، سوره مائده، آیه ۳.
قرآن کریم، سوره نساء، آیه ۵۹.
شیخ کلینی، الکافی، کتاب الحجة، ابواب مربوط به امامت.
علامه امینی، الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، جلد اول.
ادامه دارد…
نظر، پرسش یا پیشنهاد
هنوز نظری برای این مطلب ثبت نشده است؛ شما اولین نفر باشید.