ممکن است انسان نماز بخواند، روزه بگیرد، روایت بداند و در مسائل علمی صاحب اطلاع باشد؛ اما این امور، به‌تنهایی نشانهٔ معرفت حقیقی خداوند نیستند.

امام صادق علیه‌السلام هشدار می‌دهند:

«فَلَا يَغُرَّنَّكَ صَلَاتُهُمْ وَصِيَامُهُمْ وَرِوَايَاتُهُمْ وَعُلُومُهُمْ؛ فَإِنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ.»

ترجمه: نماز، روزه، روایت‌ها و دانش‌های آنان تو را فریب ندهد؛ زیرا ممکن است حقیقت آنان مانند الاغ‌هایی باشد که از شیری گریزان‌اند.

این تعبیر، نفی نماز و علم نیست؛ بلکه هشدار دربارهٔ جدایی ظاهر دین از حقیقت بندگی است. عبادت هنگامی ارزش معرفتی پیدا می‌کند که انسان را به رعایت حق خدا، اطاعت از فرمان او، فروتنی و اصلاح اخلاق برساند.

علم نیز وقتی سودمند است که به صدق و مسئولیت تبدیل شود. اگر علم موجب غرور، جدال و خودبرتربینی شود، از هدف اصلی خود فاصله گرفته است. عبادتی که انسان را از گناه، ظلم، تکبر و هواپرستی دور نکند، هنوز به روح عبودیت نرسیده است.

سند روایت:

ابن بابویه، از علی بن الحسین، از ابومحمّد هارون بن موسی، از محمّد بن همّام، از عبدالله بن جعفر حِمیَری، از عمر بن علی عبدی، از داود بن کثیر رقّی، از یونس بن ظبیان، از امام صادق علیه‌السلام.

ملاک اصلی، مقدار ظاهری عمل نیست؛ بلکه میزان قبولی، اخلاص و اثری است که عمل در جان انسان می‌گذارد.