پس از آنکه نیت و ذکر، جهت حرکت را روشن کردند، نوبت به دیدن موانع درونی می‌رسد. انسان تا وقتی در هیاهو و سرگرمی غرق است، بسیاری از ضعف‌های خود را نمی‌بیند. خلوت، آینه‌ای است که نفس را بی‌پرده نشان می‌دهد.
خلوت به معنای بریدن از مردم و ترک مسئولیت‌ها نیست.مقصود آن است که انسان هر روز زمانی را از صداهای بیرونی جدا کند؛ زمانی برای قرآن، دعا، سکوت و نگاه‌کردن به درون.
در این خلوت باید پرسید: امروز چه چیزی مرا از خدا دور کرد؟ کدام سخن از روی خودنمایی بود؟ کجا به جای وظیفه، هوای نفس را دنبال کردم؟ چه چیزی بی‌دلیل ذهنم را اشغال کرد؟
این همان مراقبه و محاسبه است. سالک، خود را دشمن نمی‌داند؛ اما با نفس نیز بی‌حساب مدارا نمی‌کند. هر لغزش را می‌بیند، از خدا عذر می‌خواهد و برای اصلاح آن برنامه‌ای کوچک و عملی می‌چیند.
امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: «مَنْ حَاسَبَ نَفْسَهُ رَبِحَ»
هر کس نفس خود را محاسبه کند، سود برده است.
محاسبه، سرزنش بیمارگونه نیست؛ بازگرداندن اختیار زندگی به دست عقل و ایمان است.