دو آیهای که در گفتوگوی امام حسین علیهالسلام با جنیان آمده، نگرش قرآنی به مرگ را توضیح میدهد. مرگ حادثهای نیست که انسان بتواند با پنهانشدن، انفعال یا عقبنشینی از مسئولیت، بهطور مطلق از آن بگریزد.
«أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ.» / سورهٔ نساء، آیهٔ ۷۸.
ترجمه: هر جا باشید، مرگ شما را درمییابد؛ هرچند در دژهایی استوار باشید.
این آیه دعوت به بیاحتیاطی نیست؛ بلکه نفی این پندار است که انسان با ترک وظیفه میتواند سرنوشت خویش را بهطور کامل در اختیار بگیرد. انسان باید تدبیر کند، اما تدبیر نباید بهانهای برای فرار از حق شود.
آیهٔ دیگر نیز میگوید:
«لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمْ.» / سورهٔ آلعمران، بخشی از آیهٔ ۱۵۴.
ترجمه: آنان که کشتهشدن بر ایشان نوشته شده بود، به سوی خوابگاهها و قتلگاههای خود بیرون میآمدند.
در این نگاه، شهادت امام حسین علیهالسلام یک شکست تحمیلی نیست؛ انتخابی آگاهانه در مسیر ادای وظیفه است. او با علم به دشواریهای راه، از مسئولیت تاریخی و الهی خود کنار نمیرود.
انسان موحد، مرگ را پایان معنا نمیداند. مرگ، اگر در مسیر حقیقت و بندگی قرار گیرد، میتواند پردهای را کنار بزند و ارزش انتخاب انسان را آشکار کند.