پایگاه نشر سیاه‌مشق‌ها، گفتگوها، اندیشه ها، اخبار و اطلاع رسانی‌ها

مسجد، مرکز ستاد اسلام است.

  • ۲۶

امام خمینی(ره):

اگر این مسجد و مرکز ستاد اسلامی قوی باشد، ترس از فانتوم‌ها نداشته باشید. ترس از آمریکا و شوروی و این‌ها نداشته باشید. آن روز باید ترس داشته باشید که شما پست بکنید به اسلام؛ پشت بکنید به مساجد ... .

20تیر 1359

مسجد، نهاد آموزش، پرورش، تعلیم و تربیت در اسلام

  • ۳۲۰

اولین کارکرد مسجد همانطور که از نامش پیداست، کارکرد عبادی است؛ اما نهاد آموزش و پرورش اسلام هم در مسجد شکل گرفت. پیامبر گرامی اسلام و اصحاب ایشان وقتی می‌خواستند قرآن را آموزش دهند، وقتی می‌خواستند احکام شرعی را برای مردم بیان کنند، مسجد پایگاه آنها بود.

این کارکرد مسجد تا قرن‌ها ادامه داشت. نه تنها در زمان رسالت حضرت، بلکه در دوره‌ی خلفا و در عهد امیرالمومنین(ع) و حتی در دوره‌ی سیاه بنی امیه و دوران بنی عباس، همیشه مسجد کارکرد آموزشی خود را حفظ کرده بود.

زوایایی در مساجد بزرگ برای علمای بزرگ و دانشمندان بزرگ وجود داشت که این‌ها کرسی درس اصلی شان را در مسجد برگزار می کردند. بنابراین در واقع می توان گفت بعد از کارکرد عبادی، کارکرد آموزشی مسجد، مهمترین و متداول ترین کارکرد مسجد در اسلام بوده است.

ذکر خدا و عبادت او، محور همه‌ی کارکردهای مسجد

  • ۳۱۴

السُّجودُ منتَهَی الِعباده من بَنی آدَمَ[1]

مسجد یعنی جایگاه سجده و سجده منتها و اوج بندگی و عبادت انسان در مقابل حضرت پرودگار جل و علی است.

مسجد در فرهنگ دینی یادآور عبودیت، بندگی و خضوع در محضر پرودگار علی اعلی است، با وجود اینکه زمین با همه‌ی وسعتش می تواند محل سجده و عبادت ذات باری تعالی باشد«جُعِلَت لی الأرضُ مسجدا...»[2]، اما برترین و اصیل ترین مکان برای عبادت و تقرب به پرودگار مسجد است.

لذا اصلی‌ترین نشانه‌ی مسجد و محور تمام کارکردهای مسجد، ذکر و یاد خدای تبارک و تعالی و عبادت ذات بی متهای او می باشد. در آیات کلام الله وحی، از مسجد به عنوان جایگاه ذکر و یاد خداوند و محل ذکر اسماء حسنی او یاد می شود: «وَ مَساجِدُ یُذکَرُ فِیها اسمُ اللهِ کَثِیراً»[3]و از این روست که ظالم ترین فرد کسی است که مردم را از ذکر و عبادت خدا در مساجد محروم می کند«وَ مَن أظلَمُ مِمَّن مَنَعَ مَساجِدَالله أن یُذکَرَ فِیها اسمُه»[4] .

مسجد جایگاه عبادت خالصانه‌ی خداوند[5]،  محل نجوای صادقانه با معبود[6]، پایگاه عروج انسان از خاک به افلاک[7]، زیارتگاه حضرت الله جل جلاله[8] و خانه‌ی نورانی حضرت پرودگار[9] است.

امیرحسین احمدنیا 16 رجب 1442 هـ . ق

 

[1] مجلسی،محمدباقر، بحارالانوار، ج82،ص164.

[2] عاملی، محمدحسن، وسائل الشیعه، ج3، ص422.

[3] ‌قرآن کریم، سوره حج(22)، آیه 40

[4] قرآن کریم، سوره بقره(2)، آیه 114.

[5] «وَ أنَّ المَساجِدَ لِلهِ فَلا تَدعوا مَعَ اللهِ أحَداً»؛ قرآن کریم، سوره جن(72)، آیه18.

[6] «وَ أقِیموا وُجوهَکُم عِندَ کُلِّ مَسجِدٍ وَ أدعُوهُ مُخلِصینَ لَهُ الدّینَ»؛ قرآن کریم، سوره اعراف(7)، آیه 29.

[7] سُبحانَ الّذی أسری بِعَبدِهِ لَیلاً مِن المَسجِدِ الحَرامِ إلی المَسجِدِ الأقصی»؛ قرآن کریم، سوره اسرا(17)، آیه1.

[8] «ألا طوبی لِعَبدٍ تَوَضّأ فِی بَیتِهِ ثُمَّ زارَنی فِی بَیتی»؛ عاملی محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج1، ص268.

[9] إنَّ بُیوتی فی الأرضِ اَلمَساجِدُ تُضیءُ لِأهلِ السَّماء کَما تُضیءُ النُّجومُ لِأهلِ الأرضِ؛ علملی محمدبن حسن، وسائل الشیعه، ج1، ص268.

مسجد کانون محوری اداره جامعه اسلامی

  • ۳۵۲

حضرت امام خمینی (رحمه الله علیه):

مسجد محلی است که از آن باید امور اداره بشود، این مساجد بود که این پیروزی را برای ملت ما درست کرد، این مراکز حساسی است که ملت باید به آن توجه داشته باشند؛ این طور نباشد که خیال کنیم حالا دیگر ما پیروز شدیم، دیگر مسجد می خواهیم چه کنیم؟ پیروزی ما برای اداره مسجد است.[1]

 

مسجد ابتکار دین مبین اسلام در آغازین روزهای ولادت و کانون مرکزی جامعه اسلامی در تصمیم‌گیری، فرهنگ‌سازی، مدیریت و مرجع رفع مشکلات حکومت و مردم در جامعه‌ی‌اسلامی بر محور نماز و ذکر و دعا بوده است.

 

[1]  صحیفه امام، ج 13، ص15

نقش مسجد در حاکمیت ارزش های دینی

  • ۳۲۸

مسجد، قلب جامعه‌ی اسلامی و مهم ترین پایگاه فرهنگی و سیاسی حکومت دینی است. از این رو، روایات با تعبیرهای بلندی، مانند: «خانه‌ی خدا»، «نشستنگاه پیامبران»، «سرای هر پرواپیشه»، «بهترین مکان‌ها»، و «باغ بهشتی» مسلمانان را به برقراری ارتباط با این کانون دل‌ها دعوت می کنند و به گسترش بهره‌گیری از برکات مادّی و معنوی مسجد، تشویق می نمایند

بررسی اصطلاحی «مسجد»

  • ۳۴۱

با نگاهی به صفحات تاریخ و غور در گذشته ی تاریخی «مسجد» می توان گفت مسجد اولین نهاد فرهنگی، اجتماعی و سازمانی است که مستقیما توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و در نخستین روزهای تاسیس حکومت اسلامی پایه گذاری شده است.

مسجد از ابتدای تاسیس قلب تپنده ی جامعه اسلامی، مرکز بی بدیل اجتماع مسلمانان، کانون همفکری و مشورت و فرماندهی و محل حل مشکلات جامعه ی اسلامی بر محور ذکر و دعا بوده است.

شاید بتوان گفت مسجد در گذر تاریخ فراز و نشیب های متعددی را طی کرده، از تحولات فرهنگی گرفته تا معماری و زینت ظاهری اما حقیقت آن است که «مسجد» در باطن هرگز تعریف اصیل خود را از دست نداده و هنوز هم کانون عبادت فردی و اجتماعی مسلمانان است.

مسجد از همان ابتدای اسلام، فقط یک عبادتگاه نبود بلکه محل اجتماع و مکان تجلی وحدت امت اسلامی بود و در این مکان مقدس به همه ی شئون جامعه ی اسلامی  اعم از عبادی، سیاسی، اقتصادی، قضایی، ارتباطی،تبلیغاتی و ... پرداخته می شد.

البته با وجود همه ی کارکردهای متعدد، همواره روح مسجد «مسجد و محل عبادت بودن» است و این شالوده و پایه ی همه ی فعالیت های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و ... امت مسلمان در راستای عبودیت حضرت باری تعالی است.

 

امیرحسین احمدنیا 10رجب1442

واژه شناسی «مسجد»

  • ۳۴۱

واژه‌ی «مسجد» در لغت اسم مکان و از ریشه‌ی «سجد»، به معنای سر فرود آوردن و اظهار تذلل و خاکساری است. ابن فارس می نویسد:

 السینُ و الجیمُ و الدّال، أصلٌ واحدٌ مُطّردٌ یَدُلّ علی تَطامُنٍ و ذٌل، یُقالُ: سَجَدَ، إذا تَطامَنَ و کُلّ ما ذَلَّ فَقَد سَجَد.[1]

سین و جیم و دال، دارای یک معنای اصلی و فراگیر است که بر فروتنی و خاکساری دلالت می کند. وقتی گفته می شود: «سَجَدَ» که شخص، فروتنی کرده باشد و هر آنچه خاکساری کند، سجده کرده است.

دیگر واژه شناسان عرب نیز با عباراتی مشابه، همین مضمون را تایید کرده‌اند. بنابراین، چنان که گفته شد، در زبان عربی «سجود» به معنای خاکساری و یرفرود آوردن در برابر دیگری است و «مسجد»، به معنای مکان چنین اقدامی است.

 

[1]  معجم مقاییس اللغه: ج3ص133.

آیت‌الله نوری همدانی: مسجد باید محور تمام فعالیت‌های جامعه باشد.

  • ۲۳

آیت‌الله حسین نوری همدانی با تاکید بر محوریت مساجد در تمام امور در صدر اسلام گفت: باید به شرایطی دست پیدا کنیم که عظمت مسجد به همین حد و جایگاه برسد.

آیت‌الله حسین نوری همدانی ظهر امروز با تاکید بر محوریت مساجد در تمام امور در صدر اسلام اظهار کرد: باید به شرایطی دست پیدا کنیم که عظمت مسجد به همین حد و جایگاه برسد.

وی لزوم جذابیت‌سازی در مساجد برای حضور اقشار مختلف مردم خصوصا جوانان را مورد تاکید قرار داد و افزود: با این اقدام جوانان را جذب مساجد کنیم تا مساجد تنها محلی برای نماز خواندن نباشد بلکه در کنار نماز برنامه‌های متنوعی نظیر کتابخوانی و جلسات قرآن برگزار شود.

این مرجع تقلید با تاکید بر اینکه حوزه‌های علمیه هم در مسجد بود و حوزه‌ای جداگانه وجود نداشت، گفت: حوزه علمیه در مسجد آغاز به‌کار کرد و باید کاری کنیم که مسجد به جایگاه صدر اسلام بازگردد چون همه تصمیمات مهم در گذشته در مسجد گرفته می‌شد.

وی ضرورت اقامه نماز در مساجد در سه وعده صبح و ظهر و مغرب را مورد توجه قرار داد و با اشاره به اهمیت اقامه جماعت نماز صبح اظهار کرد: برگزاری اجتماعات در مساجد مورد توجه باشد تا افرادی که فعال هستند شناخته شده و به آن‌ها امتیاز داده شود.

آیت‌الله نوری همدانی با تاکید بر اینکه مساجد باید انقلابی باشند افزود: این موضوع مهمی است و هر کسی نمی‌تواند مسجدی باشد چون دارای جایگاه بسیار عظیم و با ارزشی است.

وی زنده شدن ارزش‌های اسلامی را در دستان مسوولان امور رسیدگی به مساجد دانست و خاطرنشان کرد: کسی می‌تواند مسجدی را آباد کند که ایمان و جهاد فی سیبل‌الله داشته باشد و امیرالمؤمنین(ع) از جمله افرادی است که این ویژگی را داشتند.

اخبار و اطلاع رسانی

مسجد؛ فعال ترین و اصیل ترین نهاد دینی

مسجد از فعال ترین و اصیل ترین نهادهای دینی است که به عنوان مهم ترین کانال ارتباطات اجتماعی، همواره به عنوان منبع حرکت های فرهنگی و معنوی عمل کرده و نه تنها در بُعد تزکیه ی معنوی، بلکه به عنوان منبع دانش و اطلاعات مربوط به جامعه، آحاد مردم را تغذیه می کرده است. نقش کلیدی این نهاد عظیم، با هجرت پیامبر به مدینه و تاسیس مسجد قُبا شروع شد و پس از گذشت قرن ها از آن روز، این مکان مقدس و عظیم الشان هنوز هم اصلی ترین پایگاه و نهاد اسلامی در سطح جهان به شمار می رود.

در ایران هم مسجد مکانی برای صرف عبادت حضرت پرودگار نیست و در دوره های تاریخی مختلف، بنا بر شرایط جامعه و مبتنی بر جایگاه روحانیت و نهاد مسجد در کلیت ساختار سیاسی اجتماعی کشور، در ساحت های فرهنگی، سیاستی، اجتماعی، اقتصادی، نظامی، آموزشی و ... ورود داشته که تأثیرگذاری کارکردهای مسجد در شکل گیری نهضت های سیاسی، اجتماعی ایرانیان در ادوار مختلف مانند قیام سربداران، نهضت مشروطه، قیام گوهرشاد و به ویژه حرکت عظیم انقلاب بهمن سال 1357 و پیروزی آن و همچنین در دوران تثبیت جمهوری اسلامی ایران و دوران دفاع مقدس نمود ملموس تری یافت.

اگر چه مسجد نهادی مشترک بین همه ی فرق اسلامی است اما ویژگی ها و امکانات خاص فرهنگ شیعه، جایگاه و اهمیتی مضاعف به آن بخشیده است که اهمیت این جایگاه به سبب شیعه بودن حداکثری مردم ایران، برخی شرایط اسلوب زیست دینی در جامعه ی ایرانی و نیز پیروزی انقلاب اسلامی و ایجاد حکومت اسلامی به منزله ی حکومت برآمده از این این انقلاب دوچندان شده است.

امیرحسین احمدنیا - 6 رجب 1442

ورود