پایگاه نشر سیاه‌مشق‌ها، گفتگوها، اندیشه ها، اخبار و اطلاع رسانی‌ها

بررسی اصطلاحی «مسجد»

  • ۲۲

با نگاهی به صفحات تاریخ و غور در گذشته ی تاریخی «مسجد» می توان گفت مسجد اولین نهاد فرهنگی، اجتماعی و سازمانی است که مستقیما توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و در نخستین روزهای تاسیس حکومت اسلامی پایه گذاری شده است.

مسجد از ابتدای تاسیس قلب تپنده ی جامعه اسلامی، مرکز بی بدیل اجتماع مسلمانان، کانون همفکری و مشورت و فرماندهی و محل حل مشکلات جامعه ی اسلامی بر محور ذکر و دعا بوده است.

شاید بتوان گفت مسجد در گذر تاریخ فراز و نشیب های متعددی را طی کرده، از تحولات فرهنگی گرفته تا معماری و زینت ظاهری اما حقیقت آن است که «مسجد» در باطن هرگز تعریف اصیل خود را از دست نداده و هنوز هم کانون عبادت فردی و اجتماعی مسلمانان است.

مسجد از همان ابتدای اسلام، فقط یک عبادتگاه نبود بلکه محل اجتماع و مکان تجلی وحدت امت اسلامی بود و در این مکان مقدس به همه ی شئون جامعه ی اسلامی  اعم از عبادی، سیاسی، اقتصادی، قضایی، ارتباطی،تبلیغاتی و ... پرداخته می شد.

البته با وجود همه ی کارکردهای متعدد، همواره روح مسجد «مسجد و محل عبادت بودن» است و این شالوده و پایه ی همه ی فعالیت های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و ... امت مسلمان در راستای عبودیت حضرت باری تعالی است.

 

امیرحسین احمدنیا 10رجب1442

واژه شناسی «مسجد»

  • ۲۱

واژه‌ی «مسجد» در لغت اسم مکان و از ریشه‌ی «سجد»، به معنای سر فرود آوردن و اظهار تذلل و خاکساری است. ابن فارس می نویسد:

 السینُ و الجیمُ و الدّال، أصلٌ واحدٌ مُطّردٌ یَدُلّ علی تَطامُنٍ و ذٌل، یُقالُ: سَجَدَ، إذا تَطامَنَ و کُلّ ما ذَلَّ فَقَد سَجَد.[1]

سین و جیم و دال، دارای یک معنای اصلی و فراگیر است که بر فروتنی و خاکساری دلالت می کند. وقتی گفته می شود: «سَجَدَ» که شخص، فروتنی کرده باشد و هر آنچه خاکساری کند، سجده کرده است.

دیگر واژه شناسان عرب نیز با عباراتی مشابه، همین مضمون را تایید کرده‌اند. بنابراین، چنان که گفته شد، در زبان عربی «سجود» به معنای خاکساری و یرفرود آوردن در برابر دیگری است و «مسجد»، به معنای مکان چنین اقدامی است.

 

[1]  معجم مقاییس اللغه: ج3ص133.

مسجد در دیدگاه امام خمینی(ره)

اخبار و اطلاع رسانی

مسجد؛ فعال ترین و اصیل ترین نهاد دینی

مسجد از فعال ترین و اصیل ترین نهادهای دینی است که به عنوان مهم ترین کانال ارتباطات اجتماعی، همواره به عنوان منبع حرکت های فرهنگی و معنوی عمل کرده و نه تنها در بُعد تزکیه ی معنوی، بلکه به عنوان منبع دانش و اطلاعات مربوط به جامعه، آحاد مردم را تغذیه می کرده است. نقش کلیدی این نهاد عظیم، با هجرت پیامبر به مدینه و تاسیس مسجد قُبا شروع شد و پس از گذشت قرن ها از آن روز، این مکان مقدس و عظیم الشان هنوز هم اصلی ترین پایگاه و نهاد اسلامی در سطح جهان به شمار می رود.

در ایران هم مسجد مکانی برای صرف عبادت حضرت پرودگار نیست و در دوره های تاریخی مختلف، بنا بر شرایط جامعه و مبتنی بر جایگاه روحانیت و نهاد مسجد در کلیت ساختار سیاسی اجتماعی کشور، در ساحت های فرهنگی، سیاستی، اجتماعی، اقتصادی، نظامی، آموزشی و ... ورود داشته که تأثیرگذاری کارکردهای مسجد در شکل گیری نهضت های سیاسی، اجتماعی ایرانیان در ادوار مختلف مانند قیام سربداران، نهضت مشروطه، قیام گوهرشاد و به ویژه حرکت عظیم انقلاب بهمن سال 1357 و پیروزی آن و همچنین در دوران تثبیت جمهوری اسلامی ایران و دوران دفاع مقدس نمود ملموس تری یافت.

اگر چه مسجد نهادی مشترک بین همه ی فرق اسلامی است اما ویژگی ها و امکانات خاص فرهنگ شیعه، جایگاه و اهمیتی مضاعف به آن بخشیده است که اهمیت این جایگاه به سبب شیعه بودن حداکثری مردم ایران، برخی شرایط اسلوب زیست دینی در جامعه ی ایرانی و نیز پیروزی انقلاب اسلامی و ایجاد حکومت اسلامی به منزله ی حکومت برآمده از این این انقلاب دوچندان شده است.

امیرحسین احمدنیا - 6 رجب 1442

ورود